Klejnot Wolnego Sumienia

klejnot wolnego sumienia

Dane techniczne: Barwny. 2647 m. 90 min.
Rok: 1981
Premiera: 1983. 09. 23
Gatunek: Film historyczny
Produkcja: Polska
Temat: Historia – Polska – XVI w.

Klejnot Wolnego (czy raczej Swobodnego) Sumienia to metaforyczne miano ustawy sejmowej, uchwalonej w 1573 roku. W rzeczywistości dokument ów nosił nazwę Konfederacji Warszawskiej i stanowił legislacyjny unikat na skalę szesnastowiecznej Europy. Zapewniał bowiem tolerancję religijną dla „szlachty, mieszczan królewskich i ludzi osobiście wolnych”. Niestety, prawodawcy zapomnieli o niższych stanach. Mimo to jednak dzięki Konfederacji Warszawskiej w ówczesnej Polsce zapłonęło zdecydowanie mniej stosów niż za jej zachodnimi granicami.

Film Grzegorza Królikiewicza jest swoistym hołdem dla słynnej ustawy. Fabułę osnuto na kanwie „Jana Bieleckiego” – młodzieńczego poematu Juliusza Słowackiego. Osią jego intrygi jest konflikt między rodami Sieniawskich i Bieleckich. Królikiewicz przeniósł dzieje owego zatargu na ekran. Akcja filmu zaczyna się w momencie, kiedy kalwin Sieniawski próbuje uniemożliwić chrzest najmłodszego potomka katolickiej rodziny Bieleckich. Jego zaciekłość doprowadza do śmierci dziecka pod końskimi kopytami. Jan Bielecki, chrzestny zmarłego, rusza ze skargą do króla Zygmunta Augusta. Niestety, przybywa na dwór w dniu zgonu monarchy. Na sejmie konwokacyjnym za sprawą Zamoyskiego zostają uchwalone swobody religijne, co dla Janka oznacza zdradę wiary przez magnatów. Wkrótce następuje koronacja przybyłego z Francji Henryka Walezego. Nowy władca zostaje zmuszony do zaprzysiężenia tolerancji religijnej. Tymczasem w Krakowie dochodzi do pogromu innowierców. Walezy ucieka do Francji, a tron I Rzeczypospolitej obejmuje Węgier Stefan Batory, który na stałe włącza swobodę wyznaniową do kodeksu praw Królestwa Polskiego. Na tle tych wydarzeń rozgrywa się okrutny i krwawy finał konfliktu między Sieniawskimi a Bieleckimi. „Klejnot Wolnego Sumienia”, podobnie jak wcześniejsze i późniejsze dokonania Grzegorza Królikiewicza, skonfudował nieco widzów i krytyków. Jedna z recenzentek tak pisała o filmie: „Jest to widowisko historyczne, które jednak historii ani nie relacjonuje, ani nie komentuje. Nie stanowi także ilustracji zdarzeń, co zresztą nigdy Królikiewicza nie interesowało. Jest to raczej próba wyrażenia samego problemu za pomocą plastycznej kompozycji sytuacji, zdarzeń, postaw. Reżyser prawie nie troszczy się o warstwę informacyjną filmu, całą swą uwagę skupiając na wyrazie wizualnym. Temu celowi podporządkowane zostały wszelkie zabiegi i środki artystyczne.”

NAGRODY
1983 Koszalin (KSF „Młodzi i Film”)-Wyróżnienie Jury za plastykę obrazu filmowego
1983 Panama (MFF)- nagroda „Panama Viejo”
1983 Panama (MFF)- nagroda za reżyserię dla Grzegorza Królikiewicza
1983 Panama (MFF)- nagroda za zdjęcia dla Krzysztofa Ptaka
1983 Panama (MFF)- Wielka Nagroda Specjalna Przyjaźni

Pełna obsada i ekipa


Sieniawski – Mieczysław Voit
Janek Bielecki – Krzysztof Luft
Seweryn Bielecki – Jerzy Prażmowski
Anna – Krystyna Kozanecka
Halszka – Jarosława Michalewska
Henryk III Walezy – Olgierd Łukaszewicz
ciotka – Maria Klejdysz
Jan Firlej – Aleksander Fogiel
Zamoyski Jan – Józef Nalberczak
biskup Karnkowski – Ryszard Bacciarelli
biskup Krasiński – Józef Fryźlewicz
Wołłowicz – Juliusz Lubicz-Lisowski
Mielecki – Wirgiliusz Gryń
Stefan Batory – Janusz Krawczyk
Zygmunt II August – Krzysztof Kursa
pleban – Zbigniew Sawan
prymas Jakub Uchański – Adolf Chronicki
Dębiński – Gustaw Lutkiewicz
Konarski – Czesław Jaroszyński
senator – Andrzej Krasicki
karzeł – Janusz Sterniński (w czołówce imię: Jan)
Mikołaj Bielecki – Bogusław Semotiuk
mahometanin – Edward Piesiak, Andrzej Hrydzewicz
dowódca jazdy tatarskiej – Andrzej Żółkiewski, Janusz Dziubiński, Jerzy Celiński
powieszony szlachcic – Aleksander Wysocki, Bogusz Bilewski (nie występuje w czołówce)
kompan Sieniawskiego – Wojciech Skibiński (nie występuje w czołówce), Jerzy Moes (nie występuje w czołówce)

Reżyseria
Grzegorz Królikiewicz

Reżyser II
Kazimierz Korytkowski
Andrzej Czekalski

Współpraca reżyserska
Janusz Dziubiński
Tadeusz Bystram (w czołówce nazwisko: Bystrom)
Alicja Wierzbicka
Andrzej Perz

Scenariusz
Mirosław Korolko
Grzegorz Królikiewicz

Zdjęcia
Krzysztof Ptak

Operator kamery
Dominik Kozioł
Krzysztof Rus

Asystent operatora kamery
Sławomir Grzywacz

Oświetlenie
Tadeusz Jaworski (mistrz oświetlenia)
Józef Smulik (współpraca)

Scenografia
Zbigniew Warpechowski

Współpraca scenograficzna
Ryszard Misiurek
Małgorzata Zaleska
Tadeusz Cielewicz
Ewa Tarnowska

Militaria
Wojciech Tomasz Biernawski
Maciej Dybowski
Wojciech Pawlak (współpraca)

Dekoracja wnętrz
Maria Karmolińska

Współpraca dekoratorska
Elżbieta Różańska

Kierownictwo budowy dekoracji
Stanisław Bomba
Józef Wachowicz

Rekwizyty
Antoni Grzegorzewski
Grzegorz Rzepecki
Sławomir Kubiak
Piotr Suroń

Kostiumy
Marek Robert Mierzejewski
Lech Zahorski
Michał Klimowski
Zygmunt Laskowski

Współpraca kostiumograficzna
Grażyna Hałupka
Monika Pawłowska
Maria Wilk
Danuta Klimkiewicz
Zbigniew Bilski

Muzyka
Janusz Hajdun

Wykonanie muzyki
Orkiestra Filharmonii Bałtyckiej (Gdańsk)

Dyrygent
Zygmunt Rychter (w czołówce nazwisko: Rychert)

Konsultacja muzyczna
Jerzy Goryszewski

Muzyka i wykonanie:
HYMN O MIŁOŚCI – tekst św. Pawła
Czesław Niemen

Choreografia
Konrad Drzewiecki

Taniec
Balet Polskiego Teatru Tańca (Poznań)
Balet Wojewódzkiego Domu Kultury (Tarnobrzeg)

Kierownictwo baletu
Janusz Broćko

Dźwięk
Andrzej Hanzl

Współpraca dźwiękowa
Marian Redlich
Józef Tomporek

Imitator dźwięku
Zygmunt Nowak

Montaż
Zenon Piórecki
Współpraca montażowa
Mirosława Filipiak
Jacek Kobierski

Charakteryzacja
Tadeusz Schossler
Regina Schossler

Współpraca charakteryzatorska
Ryszard Ostanówko
Bronisław Wrocławski
Barbara Mackiewicz

Fotosy
Andrzej Adamczak

Konsultacja
Danuta Korolko
Antoni Byszewski
Józef Grzeszczak

Kierownictwo produkcji
Wojciech Karmoliński

Kierownictwo produkcji II
Antoni Sambor
Piotr Dzięcioł
Adam Pawlik
Urszula Wolska

Współpraca produkcyjna
Henryk Skupiński
Tadeusz Drążkiewicz

Kierownictwo planu
Jacek Gajzlerski
Stefan Napiórkowski

Sekretariat planu
Kamilla Zys

Administracja
Jarosława Wildeman
Sabina Olczak

Współpraca administratorska
Wiesława Gwoździńska

Sekretariat grupy
Małgorzata Kowalczyk
Jadwiga Ostrowska

Produkcja
Zespół Filmowy Aneks
Studio Filmowe (d. Zespół Filmowy) Profil

Atelier i labolatorium
Wytwórnia Filmów Fabularnych (Łódź)